مسمومیت شتران با گیاهان سمی

15 آبان, 1392, ارسال شده توسط: alirezahatami

وجود گیاهان سمی در مراتع یکی از مسائل مهم در زمینه دامپروری است که می بایست به آن توجه مبذول نمود.گیاهان سمی موجب خسارات زیادی از جمله مرگ و میر حیوانات و کاهش ارزش دام می شود که در اثر چرای مفرط و بی رویه ای که در بعضی از نقاط کشور صورت می گیرد.شما در خصوص این گیاهان چه می دانید؟ وت پارس شما را به ادامه مطلب دعوت می کند.

مسمومیت شتران با گیاهان سمی

اکثر گیاهان علوفه ای مفید فرصت تکثیر و ازدیاد نیافته به تدریج از بین می روند.با از بین رفتن نباتات علوفه ای مفید گیاهان کم ارزش و سمی جانشین آنها می شوند و دام ها هنگام گرسنگی و یا عدم دسترسی به علوفه های خوش خوراک اجبارا از این گونه نباتات تغذیه می نمایند و به همین جهت افزایش نباتات سمی در مراتع که اکثرا به صورت دائمی در می ایند معلول چرای مفرط می باشد.هنگامی یک دام با خورد علوفه های سمی تلف خواهد شد که به میزان قابل ملاحظه ای از نباتات سمی تغذیه نماید ولی در مراتعی که نباتات علوفه ای به وفور یافت می شود غالبا دام در جیره ی غذایی خود تغییراتی می دهد،بدین معنی که تمایلی به تغذیه زیاد یک نباتات به خصوصی از خود نشان نمی دهد و باید دانست که برخی از نباتات سمی چنانچه به میزان کمی مورد تغذیه واقع شود ایجاد مسمومیت نخواهد کرد. برای جلوگیری از خسارات ناشی از گیاهان سمی باید به نکات زیر توجه نمود:
- جلوگیری از چرای مفرط در مراتع زیرا که اینکار باعث افزایش گیاهان سمی و گرایش دام به سوی آنها می گردد.
- حیوانات را نباید در اوایل بهار قبل از رشد کامل نباتات علوفه ای جهت چرا وارد مراتع نمود ، زیرا مجبور خواهند شد ار نباتات سمی که بیش از سایر نباتات علوفه ای به حد رشد و نمو خود رسیده است تغذیه نمایند.برخی از نباتات در پاییز و برخی دیگر در بهار سمی می شوند.
- در صورت عدم تعلیف دام با علوفه خشک و یا در دسترس قرار ندادن علوفه سبز به احشام و تا زمانی که حیوان به حد کافی سیر نشده باشد نباید آن را در مرتعی که دارای نباتات سمی می باشد داخل نمود.
- نمک برای دام ضروری می باشد زیرا با دسترس بودن مقداری نمک دام به تغذیه نباتاتی که به آنها چندان توجه نمی نموده ترغیب شده آنها را چرا می کند.
- مصرف مواد معدنی از قبیل فسفر اشتهای دام را زیاد می کند.ضمنا چنانچه مقداری پودر استخوان به خوراک دام اضافه شود تلفاتی ناشی از مسمومیت نباتات سمی کاهش قابل مقایسه ای خواهد داشت.
- چنانچه حیوان دچار مسمومیت گردد بایستی قبل ار رجوع به دامپزشک غذاهای ملین به او بخورانید.

تاکنون صدها گونه نباتات سمی شناخته شده که تعداد محدودی از آنها برای دام خطرناک می باشد.از نباتاتی که در تمام مراحل رشد خود دارای خاصیت سمی می باشند می توان گل حسرت یا سورنجان،انواع دم اسبی ها و فرفیون را نام برد.برخی از نباتات در مرحله سبز بودن خاصیت سمی دارند مانند انواع آلاله ها و شقایق نعمان .همچنین باید افزود که بعضی انواع گون ها سمی و خطرناک هستند و معمولا کلیه اندام انواع گون های سمی دارای خاصیت مسمومیت کننده برای دام ها می باشد.مسمومیت شتر با گیاهان سمی اگرچه به ندرت دیده می شود ولی غالبا به علت تغذیه با خرزهره و گاه گاهی به علت چریدن بر لانتانا تاتوره و ذرت خوشه ای یا ارزن میباشد.
در اینجا به ذکر و معرفی برخی از این گیاهان می پردازیم :
خرزهره Nerium oleander
گیاهی است بوته ای و زینتی که در نواحی معتدل کشت می شود.برگ های آن ساده کشیده، باریک ، سخت، و یا دم برگ کوتاه است و به طور فراهم قرار دارد.گلهایش سفید یا صورتی و به شکل خوشه ای است.تمام قسمت های این گیاه دارای شیره تلخ مزه ای است که سمیت دارد.این گیاه به خاطر گل های زیبایش به صورت گیاهی زینتی در باغچه ها کاشته شده یا ممکن است در فاضلاب باغچه ها مشاهده شود.قسمت های مختلف خرزهره برای شتر سمی می باشد.عوامل اصلی که باعث مسمومیت می شوند دو آلکالوئید به نام های نریودرین و کارابین می باشند. که خصوصیات نریودرین مشابه دیژیتالین و کارابین مشابه استریکنین است.مسمومیت زمانی اتفاق می افتد که در مرتع گیاه خرزهره فراوان بوده و شتر بعد از یک گرسنگی ممتد برای چریدن به مرتع رود.

حتی خوردن 60 گرم برگ خرزهره باعث خواهد شد شتر از غذا خوردن امتناع کرده،کسل شده،استفراغ نموده و نهایتا تلف گردد.تغذیه با 250 گرم خرزهره باعث مرگ حیوان خواهد شد و در صورتی که کمتر از این مقدار مصرف شود شتر با آن مسموم خواهد شد.علائم بیماری هنگام نشخوار کردن شتر ظاهر شده و با بی حالی ،استفراغ،لرزش اندام،خمیازه کشیدن،بیقراری،کم اشتهایی،تهییج یا اضطراب و متعاقب آن با اسهال،اغما در شترهایی که شدیدا مسموم شده اند و با اسهال و یبوست در شترهایی که شدت مسمومین آنها ناچیز است مشخص می شود و چنانچه میزان مسمومیت کم باشد بهبودی 3-4 روز به طول انجامید.

 خرزهره  Nerium oleander

Nerium oleander

درمان

در شتر مسموم بایستی با پایین آوردن سر شتر را به استفراغ کردن واداشت،برای این کار سر را پایین آورده و با استفاده از چوبی که توسط دو نفر از سطح پستان به زیر گردن هدایت می شود طوری شتر را قرار دهیم که استفراغ به بیرون جهیده و مقدار خرزهره موجود در شکمبه را بکاهد،بعد از انجام این کار،تجویز مسهلی نظیر یک کیلو گرم سولفات منیزیوم به صورت خوراکی پس از پرهیز غذایی و یا 120 میلی گرم هیدروبرومور آرکولین به صورت تزریقی زیر جلدی لازم است. شیر،تخم مرغ و روغن نیز به عنوان غذا و آرام بخش در تورم روده حاصل از مسمومی مورد استفاده قرار می گیرند.در صورتی که اغما شدت گیرد میتوان از محرک هایی نظیر جوهر ترکیبات معطر آمونیوم که با دوز 60 میلی لیتر در یک لیتر آب مخلوط شده و هر ساعت به حیوان خورانده شود یا تزریق زیر جلدی 60 تا 75 میلی گرم استریکنین استفاده نمود.
لانتانا Lantana Camara
گیاهی است به ارتفاع 30 تا 120 سانتی متر که برگ های آن متقابل و کنگره دار است.گل ها مجتمع و با دم گل کوتاه است.در موقع باز شدن آبی است و سپس نارنجی رنگ می شود.گیاهی است زینتی شبیه شاه پسند.ماده سمی آن عبارت است از لانتادنیا که با اسید رهمانیک جمعا در این گیاه موجود است.علائم سمیت گیاه زیاد است و ممکن است قبل از ظاهر شدن علامت دام تلف شود.شترهایی که از این گیاه تغذیه می کنند از ادرار کردن و دفع مدفوع خودداری کرده و مرگ آنها به سرعت فرا می رسد.

 لانتانا Lantana Camara

Lantana Camara

تاتوره Dtura Stramoniu
نام داتورا که به زبان لاتین به این گیاه داده شده مشتق از نام فارسی تاتوره است.زیرا این گیاه بومی کشور ایران بوده و به نام های توتوله ،جوزماش،نبات اهریمنی،علف شیطان و غیره نیز نامیده می شود.تاتوره به طور وحشی در زمین های لم یزرع و کنار جاده می روید.این گیاه بومی مشرق زمین بوده،منشا اصلی آن کنار دریای خزر است.در اواسط قرن وسطی به تمام اروپا و بعد به امریکا و نقاط دیگر برده شده است و در اکثر ممالک دنیا به مقدار فراوان وجود دارد.تاتوره درختچه ایست یک ساله با ساقه ای بی کرک و منشعب به طول 40 سانتی متر تا 2 متر.استوانه ای شکل به رنگ سبز قطر ساقه اصلی نسبت به رشد گیاه به 1-2 سانتی متر می رسد.برگ های این گیاه معمولا متناوب بوده،صفحه آنها پهن و بیضی نوک تیز و یا مدورو منظم است.اگر کمی از برگ  تازه تاتوره را در دست له نمایید بویی غیر مطبوع از آن متصاعد می گردد،ولی برگ خشک شده آن بوی خیلی کمتری دارد.گل های تاتوره شبیه شیپور و تک تک می باشد و در کل بیش از یک یا دو روز دوام ندارد.میوه ی آن بیضی شکل خاردار و کپسول است که با چهار شکاف باز می شود.

ماده عامله گیاه داتورین است.داتورین از سه آلکائید آتروپین،هیوسیامین و اسکوپولامین تشکیل یافته است.این آلکالوئید ها در گیاه به حالت ترکیب با اسید مالیک،اسید اتروپیوم و اسید داتوریک وجود دارد که در بین آنها مقدار آلکالوئید هیوسامین از سایرین بیشتر است.تاتوره بوته ای است  که دارای یک نوع آلکتلوئید است که باعث مسمومیت اعصاب شده و در صورتی که خورده شود باعث نفخ،بی قراری،فلج و کوری مطلق و مرگ سریع شتر خواهد شد.

تاتوره Dtura Stramoniu

Dtura Stramoniu

درمان

برای نجات مسموم بایستی ابتدا خروج سم وارده در معده را با استعمال داروی قی آور تسهیل کرد زیرا حالت استفراغ غالبا خود به خود ایجاد نمی شود.معمولا از ضد سم هایی نظیر مورفین یا پیلوکارپین استفاده می شود.
ذرت خوشه ای Sorghum
ذرت خوشه ای گیاهی علفی و یک ساله می باشد.ارتفاع گیاه تا 2.5 متر می رسد.دارای چهار نوع است و بیشترین آن ذرت خوشه ای معمولی است که در سیستان و بلوچستان و اصفهان کشت آن متداول است.
گیاه جوان ذرت خوشه ای دارای سیانور پتاسیم و اسید پروسیک می باشد که این دو شدیدا در شتر ایجاد مسمومیت مینمایند.علائم بیماری ایجاد شده عبارتند از: نفخ ، دل درد، تنگی نفس و مرگ.
مرگ به علت کاهش اکسیژن که عامل ایجاد کننده آن هسیتو توکسیک می باشد حادث می شود.ذرت خوشه ای بالغ را فقط به صورت محصول خشک بعد از قرار دادن آن در نور آفتاب می توان استفاده نمود.زیرا عامل مسمومیت فرار بوده و در مقابل نور از بین می رود.نبایستی به شتر های گرسنه اجازه داده شود که به مزارع گیاه ذرت خوشه ای نابالغ پژمرده یا مزارعی که بعد از یک دوره توقف در رشد دارای رشد سریع می باشند دسترسی پیدا نمایند.

 ذرت خوشه ای Sorghum

Sorghum

درمان

از مخلوط 15 گرم کربنات آمونیوم،45 تا 60 میلی لیتر روغن تورپنتین و یک لیتر تفاله یا شیره بذرک مخلوطی تهیه کرد و برای کاستن نفخ به شتر بخورانیم و بایستی شکم را از هر دو طرف ماساژ داد.در صورتی که تجویز این دارو موثر واقع نشد بایستی یا از نروکار و یا لوله گذاری و سوراخ کردن شکمبه در طرف چپ استفاده نمود و به چنین حیواناتی به مدت سه  هفته پس از بهبودی استراحت داد. بعد از درمان نفخ از یک مسهل نظیر یک کیلوگرم سولفات منیزیوم استفاده نمایید.
افیون ایوچری Iphiona aucheri
گیاهی است سمی که در حوزه جنوبی خلیج فارس می روید و گزارشی از مسمومیت شتران از آن رسیده است.این گیاه دارای ماده موثری به نام سیس کویترپن لاکتونز می باشد که در آوریل 1989 تعدادی از شتران مسابقه در امارات متحده عربی که از گیاه افیون چری خورده بودند بیمار شده و 6 نفر از این شتران علی رغم درمان های وسیع و گسترده در اثر مسمومیت تلف شدند.آزمایشات هیستولوژیکی پس از مرگ نشان دهنده خون ریزی های متعدد داخل لوبول هابی کبدی به همراهی نکروز سلول های کبدی بود.

 افیون ایوچری Iphiona aucheri

Iphiona aucheri

تریماتو مینتوسا Tremato Mentosa
گیاهی سمی است که در استرالیا می روید.سه نفر از پنج شتر سیرک در خلال چند روز بیمار شده و تلف شدند.علت مرگ مسمومیت تشخیص داده شد.آزمایشات پس از مرگ دو حیوان نشان دهنده خون ریزی زیر جلدی در بالای سینه و شکم و همچنین خون ریزی پشتی در زیر لایه سروزی شکمبه،شیردان و دودنوم و نیز پر خونی در کبد و کلیه ها بود. آزمایشات هیستولوژیکی کبد یکی از شتران نشان دهنده نکروز دلمه ای حاد در اکثریت سلول های کبدی همراه با خون ریزی شدید بود.
مسمومیت قارچی Funglal Poison
تغذیه شتران از علوفه کپک زده می تواند باعث مسمومیت حاد و یا مزمن در این حیوانات گردد.کپک ها هم روی گیاه زنده و هم روی محصولات انبار شده رشد می کنند.کپکی که روی علف های انبار شده تشکیل می شود از نوع آسپرژیلوس ،پنی سیلیوم ،سیدیوم ،موکور و فوزاریوم میباشد.هر یک از قارچ های فوق الذکر دارای ماده موثر معینی است که از همه خطرناک ترین آفلاتوکسین است که توسط اسپرژیلوس ها تولید می شود. در مواردی کوری موقت و یا حتی مطلق شتر در نتیجه تغذیه علوفه کپک زده مشاهده شده است.

درمان

بایستی به شتر مبتلا نوعی مسهل خورانید و آن را از آسیب هایی که ممکن است هنگام کوری موقت اتفاق افتد حفظ کرد.تجویز یک کیلوگرم سولفات منیزیوم خوراکی و 30 میلی گرم استریکتین زیر جلدی روزانه تا بهبودی کامل شتر امری اجتناب ناپذیر است.

تولید مثل و روش های جفت گیری در شتر

تهیه و تنظیم از علیرضا حاتمی

نظرات

اولین شخصی باشید که در این مورد نظر می‌دهد
نظرتان را بنویسید توجه: نظرات قبل از انتشار توسط مدیریت تائید خواهند شد.

Secure image