و چرا در قفس هیچکسی ، کرکس نیست ؟ ( مطالبی در مورد یک موجود گمنام : کرکس )

16 شهريور, 1391, ارسال شده توسط: saeedseery

یکم سپتامبر روز جهانی آگاه سازی در مورد کرکس‌ها نامگذاری شده است.کرکس یا لاشخور که در زبان فارسی آن را مرغ مردار خوار، دژکاک، دال و لاشخور می نامند، از خانواده پرندگان شکاری است. پرنده ای که با وجود نقش تاثیرگذارش در زندگی بشر، همواره منفور بوده. وت پارس شما را به مطالعه مطالبی در زمینه کرکس در ادامه مطلب دعوت می کند.

کرکس یا لاشخور که در زبان فارسی آن را مرغ مردار خوار، دژکاک، دال و لاشخور می نامند، از خانواده پرندگان شکاری است. پرنده ای که با وجود نقش تاثیرگذارش در زندگی بشر، همواره منفور بوده و به آن کم لطفی شده است. به عنوان مثال در لغت نامه دهخدا در توصیف این پرنده آمده است: "پرنده ای بدریخت و گوشتخوار".!!! در حالی که به نظر می رسد این توصیف با فرضیه نسبی بودن زیبایی تناقض دارد.

سودمندی کرکس

این پرنده از مردار حیوان و گاه انسان تغذیه می کند. مرداری که ممکن است پر از عفونت و بیماری باشند، بیماری هایی مانند وبا و سیاه زخم که هر موجودی را از پا در می آورد. اما این بیماری‌ها، کرکس ها را بیمار نمی کنند و آنها با خوردن مردار، به پاک شدن زمین از بیماری و عفونت کمک می کنند. کرکس ها گاه لاشه گاوها و گوسفندهای بیماری را می خورند که اگر روی زمین می ماند، دامداران مجبور می شدند برای دفن و پاکسازی آنها هزینه های زیادی را متحمل شوند.

حقایقی در مورد کرکس

از ویژگی های ظاهری این پرنده، سر طاس او است. کرکس برای کندن گوشت حیوانات مرده سر خود را داخل بدن آن ها فرو می برد. اگر سر لاشخور مو یا پر داشت هنگامی که با منقار خود گوشت لاشه را می خورد، میکروب ها وارد موهایش می شدند و همان جا رشد می کردند. اما طاسی سر لاشخور باعث می شود که کله این پرنده در معرض تابش مستقیم آفتاب قرار گیرد و در نتیجه میکروب های روی سرش از بین بروند.

کرکس دارای منقاری بزرگ و برگشته است. منقار کرکس قوی است اما نه آنقدر که بتواند بدن مردار را بشکافد. او معمولا صبر می کنند تا پرندگان قوی تر این کار را برایش انجام دهند.

کرکس در یک وعده غذایی قادر است معادل حدود بیست درصد وزن خودش غذا بخورد. بدن کرکس به دستگاه هاضمه ویژه ای مجهز است. معده این پرنده اسید خاصی تولید می کند که قادر است سمومی مانند سم بوتولینوم و باکتری های وبای خوکی و سیاه زخم را در خود حل کند. کرکس زمانی که از سوی جانور دیگری تهدید می شود، استفراغ اسیدی خود را به سمت آنها پرتاب می کند. استفراغی که بوی مشمئزکننده آن تا روزها باقی می ماند. این پرنده همچنین بر روی پاهای خود ادرار می کند. اسید اوریک موجود در ادرارش میکروبهای ناشی از راه رفتن بر روی مردار را که به پاهایش چسبیده از بین می برد. کرکس بالهایی پهن و بزرگ دارد به طوری که هنگام پرواز فاصله انتهای دو بال بعضی از کرکس ها به حدود سه متر می رسد.

کرکس به بلندپروازی نیز مشهوراست. پرواز این پرنده معمولا در اوج و در زمانی طولانی انجام می شود. در آفریقای مرکزی نوعی کرکس به نام راپل گریفون وجود دارد که بلندپرواز ترین پرنده دنیا است. در سال ۱۹۷۳میلادی یکی از این کرکس ها با هواپیمایی که در ساحل عاج و در ارتفاع ۳۷ هزار پایی در پرواز بود برخورد کرد.

کرکس دید بسیار خوبی دارد و لاشه حیوانات بسیار کوچک را از فاصله شش کیلومتری تشخیص می دهد.

چنین گفت پیش زغن کرکسی

که نبود زمن دوربین تر کسی  (سعدی)

کرکس به درازی عمر هم مشهور است. عمر تقریبی این پرنده در شرایط محافظت شده به حدود سی سال می رسد. در سالهای اخیر به خاطر افزایش مسمومیت های ناشی از مواد شیمیایی تجاری، مرگ و میر این پرنده ها افزایش یافته است. اما به نظر می رسد که در گذشته این پرنده مدت بیشتری می زیسته. چنانچه رودکی شاعر قرن سوم و چهارم هجری سروده است:

چرا عمر کرکس دو صد سال ویحک

نماند ز سالی فزونتر پرستو

(ویحک کلمه ای ست که در مقام ترحم به کار می رفته است)

گونه های مختلف کرکس

۲۳ گونه کرکس در جهان وجود دارد.۱۶ گونه آن جزو کرکس های عصر قدیم و باقی جزو کرکس های عصرجدید هستند.کرکس های عصر قدیم شامل کرکس های آفریقا، آسیا و اروپا و کرکس های عصر جدید بیشتر کرکس های آمریکای شمالی و آمریکای جنوبی را در بر می گیرند. کرکس های عصر جدید و قدیم عمدتا تفاوت های ظاهری دارند. کرکس های عصر قدیم حس بوبایی خوبی ندارند اما از توانایی بینایی بالایی برخوردارند.

کرکس همان هما ، پرنده اساطیری است؟

عطار نیشابوری در کتاب منطق الطیر که پر از نام پرندگان است از نوعی کرکس به نام هما یا همای نام برده است. هما یا مرغ استخوان خوار نوعی کرکس بزرگ است که در کوههای مرتفع آفریقا، جنوب اروپا و آسیا زندگی می کند. این پرنده مثل لاشخورها لاشه خوار است اما غذای اصلیش مغر استخوان است. هما در اسطوره های ایرانی جایگاه ویژه ای دارد و معروف است که اگر سایه اش بر سر هر کس بیفتد به سعادت و کامرانی می رسد. زرتشتیان قدیم ایران هم باور داشتند که اگر هما سراغ جنازه فردی که روی بلندی گذاشته شده بیاید، آن فرد در عالم جاودان سعادتمند خواهد شد.

در شعر و ادبیات فارسی هم از این پرنده به فراوانی یاد شده است:

همای از همه مرغان از آن نظر شرف دارد- که استخوان خورد و جانور نیازارد (سعدی)

تا همایم خوانده ای در کام دل - هر نواله استخوان می آیدم (خاقانی)

هم اکنون هما جزو پرندگان حمایت شده ایران است و در فهرست قرمز انجمن بین المللی حفاظت از طبیعت (آی یو سی ان) در رده پرندگان آسیب پذیر قرار دارد.

انجمن های حفاظتی پرندگان در سراسر جهان در تلاشند تا با برگزاری مراسم مختلف در روز یکم سپتامبر امسال، به مردم در مورد این پرندگان و کاهش روزافزون تعداد آنها آن اطلاعات بدهند. شاید تلاش آنها روزی به ثمر برسد و مردم به این پرندگان نه به عنوان موجوداتی بدریخت و بدبو بلکه به عنوان پرندگانی سودمند توجه بیشتری کنند. به نظر می رسد شعر زیبای سهراب سپهری شروع خوبی برای این کار باشد:

من نمی‌دانم، که چرا می‌گویند؛ اسب حیوان نجیبی است، کبوتر زیباست

و چرا در قفس هیچ کس کرکس نیست.گل شبدر چه کم از لاله قرمز دارد؟

چشم‌ها را باید شست، جور دیگر باید دید...

.....................................

تهیه و تنظیم از سعید سیری

منبع : ویکی پدیا - سایت بی بی سی - گروه علمی

نظرات

فرهاد در تاریخ 16 شهريور, 1391
ممنون.مطلب خیلی خوبی بود.واقعا نسبت به این حیوون به خاطر مردار خواریش خیلی بی انصافی شده.اما این مطلب جالب بود....
beny در تاریخ 30 مرداد, 1392
man doran rahnamii b hame migoftam b man begin beny karkas ! yek dastan ham dar in bare neveshtam k toye ostan avval shod !
فاطمه خانعلی در تاریخ 16 آذر, 1393
ممنو ن بابت مطالب تون بسیار جالب و مفید بود .نکات بسیار طریف و دقیقی بود
yahya در تاریخ 12 مرداد, 1393
thank you
خسروی در تاریخ 21 مرداد, 1393
به نام خدا. سلام. احسن به این متنتون.دیدگاهم رو نسبت به اون پرنده تغییر داد.یه یاد آوری هم شد که زیبایی یه چیز نسبی است و ملاک دقیق ندارد. بازم ممنون.
نظرتان را بنویسید توجه: نظرات قبل از انتشار توسط مدیریت تائید خواهند شد.

Secure image